Một tiết Khoa học không chỉ bắt đầu khi tiếng trống vào lớp vang lên. Với học sinh lớp 5A4, hành trình khám phá “Hỗn hợp và dung dịch” đã bắt đầu từ trước đó – từ những thí nghiệm nhỏ tại nhà, những video do chính các em thực hiện và những sản phẩm được chia sẻ trên Padlet. Khi bước vào lớp học, các em mang theo trải nghiệm, câu hỏi và những vấn đề cần cùng nhau kiểm chứng bằng thực hành. Đó là nét nổi bật trong chuyên đề do cô giáo Công Thị Hải Yến và tập thể lớp 5A4, Trường Tiểu học Ngọc Thuỵ, phường Bồ Đề, thành phố Hà Nội thực hiện.
Cô giáo Công Thị Hải Yến cùng các thầy cô trong buổi dự giờ
chuyên đề tích hợp năng lực số môn Khoa học tại lớp 5A4.
Khởi đầu từ lớp học đảo ngược: học sinh đến lớp với một “hành trang” đã được chuẩn bị
Thay vì bắt đầu bài học bằng việc giáo viên cung cấp sẵn kiến thức, chuyên đề được tổ chức theo tinh thần lớp học đảo ngược. Trước giờ học, học sinh chủ động tạo các hỗn hợp, dung dịch quen thuộc, tìm hiểu cách tách chất, ghi lại quá trình bằng hình ảnh hoặc video và chuẩn bị tư liệu cho tiết học. Chính những trải nghiệm ban đầu ấy trở thành chất liệu để cô và trò tiếp tục khám phá trên lớp.
Ở phần khởi động, sau bài hát “Em yêu Khoa học”, cô Hải Yến khai thác sản phẩm học sinh đã chuẩn bị để các em nhận diện, gọi tên và trao đổi về những phương pháp tách như sàng, lắng, lọc. Câu hỏi về những khó khăn khi tách dung dịch ở nhà được sử dụng như một tình huống có vấn đề, từ đó dẫn học sinh tới nhiệm vụ trung tâm: tiến hành thí nghiệm để tìm câu trả lời.
Từ hoạt động khởi động, học sinh hào hứng kết nối những điều đã tìm hiểu trước ở nhà
với nhiệm vụ khám phá trên lớp.
Padlet – “bức tường học tập số” kết nối trước, trong và sau giờ học
Điểm đổi mới nổi bật của chuyên đề là việc sử dụng Padlet như một không gian học tập số chung của lớp 5A4. Trên Padlet, sản phẩm của học sinh được sắp xếp theo từng tổ: video tách hỗn hợp cát – sỏi, nước và bột sắn, đậu – lạc, tạo dung dịch nước muối,…; bên cạnh đó là các hình ảnh, video và sơ đồ tìm hiểu quy trình sản xuất muối từ nước biển. Mỗi sản phẩm không chỉ là “bài nộp”, mà còn là minh chứng cho quá trình tự học, tự thực hành và chia sẻ kiến thức của học sinh.
Padlet của lớp 5A4 tập hợp sản phẩm thí nghiệm và tư liệu học sinh tự tìm hiểu,
tạo nên một kho học liệu số do chính các em cùng xây dựng.
Qua hoạt động này, năng lực số được tích hợp một cách tự nhiên vào nhiệm vụ học tập. Học sinh từng bước rèn kĩ năng xác định nhu cầu thông tin, tạo từ khóa, tìm kiếm, nhận biết và lựa chọn nguồn phù hợp; khai thác hình ảnh, video; tổng hợp thông tin thành quy trình và trình bày kết quả. Quan trọng hơn, các em học cách sử dụng công nghệ để giải quyết nhiệm vụ học tập, thay vì chỉ tiếp nhận nội dung trên màn hình.
Padlet đồng thời giúp giáo viên quan sát sản phẩm trước giờ học, nhận diện những cách làm khác nhau và những khó khăn học sinh đang gặp phải. Khi vào lớp, cô giáo sử dụng chính dữ liệu ấy để tổ chức trao đổi, đặt câu hỏi và điều chỉnh hoạt động. Nhờ vậy, mạch học tập được kết nối rõ ràng: tự học ở nhà – chia sẻ trên môi trường số – nêu vấn đề tại lớp – thực hành kiểm chứng – thảo luận – vận dụng.
Từ màn hình đến bàn thí nghiệm: học sinh tự tay kiểm chứng kiến thức
Trọng tâm của tiết học là hoạt động thực hành tách muối ra khỏi dung dịch. Các nhóm kiểm tra dụng cụ gồm muối ăn, nước tinh khiết, cốc sạch, thìa, bếp từ và nồi; đọc quy trình, ghi nhớ yêu cầu an toàn và phân công nhiệm vụ. Học sinh tạo dung dịch muối, đun nóng dung dịch, quan sát sự thay đổi và ghi lại kết quả vào phiếu thí nghiệm.
Các thành viên phối hợp, phân công nhiệm vụ và cùng theo dõi
quá trình thí nghiệm – học Khoa học bằng chính trải nghiệm của mình.
Cô Hải Yến theo sát từng nhóm, gợi mở và hỗ trợ khi cần thiết,
đồng thời chú trọng các yêu cầu an toàn trong thực hành.
Trong quá trình thực hành, giáo viên giữ vai trò tổ chức, định hướng và hỗ trợ; học sinh là chủ thể trực tiếp thao tác, quan sát, dự đoán, trao đổi và giải thích hiện tượng. Khi dung dịch được đun nóng, nước dần bay hơi, muối còn lại. Từ bằng chứng quan sát được, học sinh tự rút ra cách tách muối khỏi dung dịch bằng phương pháp bay hơi.
Niềm vui hiện rõ khi học sinh được tự mình làm thí nghiệm, quan sát
hiện tượng và chờ đợi kết quả.
Một tiết học rèn cả năng lực khoa học, hợp tác và giải quyết vấn đề
Hoạt động nhóm tạo cơ hội để học sinh cùng trao đổi, thống nhất cách làm, hỗ trợ nhau sử dụng dụng cụ và chia sẻ kết quả. Mỗi thao tác đều gắn với những yêu cầu cụ thể về trách nhiệm, trung thực và an toàn. Qua đó, các em không chỉ học kiến thức về hỗn hợp và dung dịch mà còn được rèn năng lực tự chủ, giao tiếp – hợp tác, giải quyết vấn đề, sáng tạo và năng lực khoa học.
Không khí lớp học sôi nổi: học sinh mạnh dạn chia sẻ, phản hồi
và tham gia vào tiến trình kiến tạo kiến thức.
Từ hạt muối trong chiếc nồi nhỏ đến những cánh đồng muối ngoài cuộc sống
Sau khi tự tách được muối khỏi dung dịch, học sinh được đặt trước một câu hỏi thực tiễn: “Nếu cần sản xuất hàng tấn muối, người dân vùng biển có đun hàng nghìn lít nước biển hay không?” Từ hình ảnh ruộng muối, video và sơ đồ đã tìm hiểu, các em kết nối hiện tượng bay hơi trong thí nghiệm với vai trò của nắng và gió trong sản xuất muối. Kiến thức vì thế được mở rộng từ chiếc nồi nhỏ trên bàn học đến đời sống lao động thực tế.
Đổi mới để mỗi học sinh thực sự là chủ thể của giờ học
Chuyên đề Bài 3: “Hỗn hợp và dung dịch” (tiết 2) cho thấy sự kết hợp hài hòa giữa lớp học đảo ngược, năng lực số và thực hành trải nghiệm. Padlet mở rộng không gian học tập ra ngoài lớp học; thí nghiệm đưa học sinh trở lại với quan sát và bằng chứng thực tế; còn hệ thống câu hỏi của giáo viên giúp các em kết nối trải nghiệm thành kiến thức.
Từ việc “xem và nghe”, học sinh chuyển sang “tìm – làm – chia sẻ – kiểm chứng – giải thích – vận dụng”. Chính quá trình ấy đã tạo nên một tiết Khoa học sôi nổi, gần gũi và có chiều sâu, nơi mỗi học sinh đều có cơ hội tham gia, thể hiện ý tưởng và phát triển năng lực của mình. Đó cũng là ý nghĩa thiết thực của đổi mới dạy học: công nghệ không thay thế trải nghiệm, mà trở thành công cụ để mở rộng trải nghiệm; giáo viên không làm thay học sinh, mà tạo điều kiện để các em chủ động khám phá và trưởng thành trong từng nhiệm vụ học tập.
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português